Kennis over medicijnen en vaccins moet je niet afschermen, maar delen

Afgelopen week riep Commons Network, samen met Oxfam Novib, Wemos, en 51 andere maatschappelijke organisaties, de regering op om druk uit te oefenen op farmaceuten om hun kennis te delen met andere vaccins ontwikkelaars. Hierdoor zou de wereldwijde productie van corona-vaccins drastisch omhoog gaan, wordt het vaccin snel voor iedereen beschikbaar en kunnen we de pandemie sneller achter ons laten.

Lees hier de gezamenlijke brief aan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Er zijn te weinig vaccins. Er is te weinig productiecapaciteit. Ondertussen wordt het leed van de corona-crisis steeds groter: de economie hapert, mensen lijden onder isolatie, bedrijfjes storten in, kinderen lopen leerachterstanden op, ouders raken overspannen, en operaties worden uitgesteld. In Nederland zucht de bevolking een paar maanden of misschien een jaar onder de vertraging van de vaccinaties. Maar in veel lage- en middeninkomenslanden zullen mensen tot 2023 moeten wachten op een vaccin.

Het erge is dat het helemaal niet nodig is. Schaarste is gecreëerd waar geen schaarste hoeft te zijn. Farmaceutische bedrijven weigeren hun kennis over vaccinontwikkeling te delen met andere ontwikkelaars. Op deze manier behouden ze de controle over de productie en stellen ze hun omzet en winst veilig, ook voor toekomstige andere producten. Farmaceuten zouden de kennis over medicijnen kunnen delen door de patenten beschikbaar te maken voor andere ontwikkelaars. Ontwikkelaars over de hele wereld zouden met die patenten vaccins kunnen ontwikkelen, waardoor die veel sneller en in veel grotere aantallen kunnen worden geproduceerd. Vooralsnog is kennisdeling helaas geen optie voor de bedrijven: nog geen enkel farmaceutisch bedrijf haar patenten gedeeld.

 

vaccin corona commons

 

Private belangen en publieke goederen

Hoe kan het dat idee van kennisdeling binnen de farmaceutische industrie niet al lang en breed is doorgevoerd? Het lijkt een logisch idee in een sector die draait op publieke investeringen. De Covid-19 vaccins, bijvoorbeeld, zijn grotendeels met publiek geld ontwikkeld. De Europese Unie investeerde miljarden. De VS ook. Ook vormen de vaccins daarmee geen uitzondering; met vrijwel alle biomedische technologieën (denk aan medicijnen, vaccins en diagnose materialen) die farmaceuten op de markt brengen zijn grote hoeveelheden publiek geld gemoeid.

Waarom staat de Europese Commissie, terwijl het zoveel investeerde in de ontwikkeling van biomedische kennis, farmaceuten toe deze kennis af te schermen wanneer de nood voor samenwerking zo overduidelijk hoog is, zoals nu, tijdens de pandemie? Omdat de handelsagenda van de Europese Commissie grotere prioriteit heeft dan publieke gezondheid. Intellectueel Eigendom (IE) is al lang geleden door de Europese Unie heilig verklaard. En is al tientallen jaren internationaal een van haar sterkste voorvechters. Het beschermen van IE wordt beschouwd als de kern van onze ‘kenniseconomie’. Met andere woorden: het schaars maken van kennis door intellectueel eigendom – waaronder patenten – zien pleitbezorgers als de voorwaarde voor die kenniseconomie. Het argument luidt dat het gaat om het belonen van innovatie. Dat klinkt aannemelijk. Maar het is allang aangetoond dat open en coöperatieve processen voor meer innovatie zorgen dan afgeschermde bedrijven met hun eigen R&D afdelingen.

Modellen om biomedische kennis te delen

Wanneer een pandemie ervoor zorgt dat het belang van het beschermen van de volksgezondheid opeens ieders belang wordt – ook dat van de grootste voorvechters van een vrije markteconomie -, staat de EU met lege handen. Het wordt pijnlijk duidelijk hoe schadelijk deze benadering van kennis is voor de volksgezondheid. Tot voor kort was toegang tot gezondheidstechnologieën een probleem dat aangepakt moest worden in het belang van landen in het Mondiale Zuiden. Deze landen mochten medicijnen niet zelf produceren – door het patent – en konden de hoge monopolieprijzen niet betalen. Maar nu de hele wereld bloot staat aan een muterend besmettelijk virus, zijn niet alleen de arme, maar ook de rijke landen in het Westen kwetsbaar.

 

corona virus vaccin
Bron: https://vaccin-covid.canada.ca/

 

Er zijn oplossingen voor dit vraagstuk. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) startte in 2020 de zogeheten C-TAP, of COVID-19 Technology Access Pool, om patenten en kennis te delen over COVID-19 behandelingen en vaccins. Voor snellere innovatie, grotere productiecapaciteit en brede toegang. Het is een idee dat al eerder werd uitgewerkt in de vorm van de succesvolle Medicines Patent Pool (MPP), die een cruciale rol speelde tijdens de HIV/AIDS epidemie eind vorige eeuw.

Een andere mogelijke oplossing is een ‘TRIPS Waiver’, een uitzondering in de patentwetten uit TRIPS overeenkomsten. Een verzoek tot deze waiver, onder leiding van Zuid-Afrika en India, ligt nu bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Het doorvoeren van dit initiatief wordt actief tegengehouden door verschillende Europese landen, inclusief Nederland.

Onze oproep

Het is aan Nederland, samen met progressieve partners in de EU, om de leiding te nemen. Wij roepen de regering op om actie te nemen. Het is hoog tijd om de volksgezondheid boven private handelsbelangen te plaatsen. Het is hoog tijd om publiek-gefinancierde kennis te gaan behandelen als iedere andere vorm van kennis: een kostbaar goed wat in waarde stijgt als je het deelt. Het welzijn van samenlevingen over de hele wereld staat op het spel. De Nederlandse regering heeft het mandaat om dit welzijn boven het winstbejag van farmaceuten te zetten. Nu, en na corona.